Το πρώτο βήμα που πρέπει να κάνει ο προπονητής-τρια ξεκινώντας την ενασχόληση του με την ενόργανη, είναι να αποκτήσει τον σωστό τρόπο σκέψης.
Με τον όρο σωστό τρόπο σκέψης εννοώ, όλες εκείνες τις αρχές που πρέπει να έχει στο μυαλό του, σύμφωνα με τις οποίες και θα λειτουργεί στην προπονητική του πορεία.
Όπως είναι γνωστό, η προχωρημένες ασκήσεις στην ενόργανη, χτίζονται πάνω σε πολύ καλές βάσεις των θεμελιωδών τεχνικών.
Το ίδιο ισχύει και με τον τρόπο που θα πρέπει να σκεφτόμαστε, για να προγραμματίσουμε, να οργανώσουμε και να υλοποιήσουμε, οτιδήποτε έχει να κάνει με την προπόνηση της γυμναστικής.
Επειδή η ενόργανη από την φύση της είναι ένα πολύ εγκεφαλικό άθλημα, θα πρέπει όλες οι σκέψεις μας, να χτίζονται πάνω στις αρχές, που αποτελούν τις βάσεις, τα θεμέλια δηλαδή, του τρόπου με τον οποίον θα πρέπει να σκεφτόμαστε.
Ακολουθεί, η παρουσίαση αυτών των αρχών.
1. ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ
Αυτή η αρχή έχει να κάνει με την συμπεριφορά του προπονητή-τριας.
Επειδή έχουμε να κάνουμε με μικρές και ευαίσθητες ηλικίες, πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί στον τρόπο που συμπεριφερόμαστε και προσεγγίζουμε τους μικρούς αθλητές-τριες.
Αυτό σημαίνει ότι απαγορεύεται ως μέσο επιβολής ή «διδασκαλίας», σωματική ή και λεκτική βία, η οποία έχει τις ανάλογες ψυχολογικές επιπτώσεις στα παιδιά.
Το άθλημα από την φύση του είναι αρκετά σκληρό και επίπονο για τις μικρές ηλικίες, οπότε η συμπεριφορά μας και γενικά η όλη σχέση-επαφή, προπονητή-τριας-αθλητή-τριας, πρέπει να κινείται σε ευχάριστα πλαίσια συνεργασίας. Παραδείγματα.
Στο παρελθόν τις δεκαετίες ‘60-‘70-‘80, στις πρώην ανατολικές χώρες, κάποιοι προπονητές χρησιμοποιούσαν την χειροδικία, δηλ. το ξύλο, ως μέθοδο εκφοβισμού και επιβολής, για να κάνουν τους αθλητές να δουλεύουν.
Κάποιοι δικοί μας προπονητές, από επισκέψεις για κοινές προπονήσεις σ’ αυτές τις χώρες, θεώρησαν ότι αυτό αποτελεί μέθοδο διδασκαλίας και το εφάρμοσαν και στην χώρα μας.
Ευτυχώς όμως μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’80, το φαινόμενο αυτό, εκτός από μεμονωμένες περιπτώσεις, είχε εξαλειφθεί.
2. ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΗΣ ΠΡΟΟΔΟΥ
Η τεχνική πρόοδος ενός αθλητή-τριας, είναι ανάλογη και καθρεφτίζει τις τεχνικές γνώσεις, την αντίληψη και την συνολική εικόνα που έχει στο μυαλό του, για το άθλημα ο προπονητής-τρια.
Η παραπάνω αρχή, έχει ιδιαίτερη εφαρμογή στους προπονητές στη χώρα μας. Αυτό συμβαίνει γιατί πίσω τους δεν υπάρχει ένα οργανωμένο σύστημα σχολής των τεχνικών των κινήσεων, για να τους στηρίζει και να τους τροφοδοτεί με γνώσεις, όπως συνέβαινε και συμβαίνει σε υπερδυνάμεις της γυμναστικής όπως είναι η Κίνα, ή η πρώην Σοβιετική Ένωση. Το αποτέλεσμα είναι να δουλεύει ο καθένας μόνος του, σύμφωνα με ότι τεχνικές αντιλήψεις έχει στο μυαλό του.
Κατ’ επέκταση όσο ψηλότερο το τεχνικό επίπεδο ενός προπονητή, τόσο καλύτερος γίνεται ο αθλητής-τρια του.
Συμπεραίνουμε ότι χρειαζόμαστε στην χώρα μας, ένα ενιαίο προπονητικό σύστημα, με κατεύθυνση από την Ομοσπονδία προς τα σωματεία, που θα τα καθοδηγεί και ενημερώνει τεχνικά, μέσω σεμιναρίων και κυρίως μέσω των σχολών προπονητών.
Εκτός αυτού όμως, ο κάθε προπονητής-τρια, πρέπει να μελετάει και να ενημερώνεται συνεχώς, να ψάχνεται δηλαδή τεχνικά, γύρω από την εξέλιξη και τις νέες μεθόδους που χρησιμοποιούνται.
Μια συνεχή εκπαιδευτική διαδικασία, με αρχή, αλλά δίχως τέλος.
3. ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΙΔΕΑΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΩΝ ΚΙΝΗΣΕΩΝ
Με δεδομένο ότι ο προπονητής-τρια είναι σχεδόν αδύνατο να εκτελεί όλες τις ασκήσεις που διδάσκει, άρα και δεν μπορεί να αποτελεί μοντέλο παράδειγμα εκτέλεσης για τον αθλητή.
Το 99% των συμβουλών και των οδηγιών που δίνει ο προπονητής-τρια, λειτουργούν από την αρχή ως το τέλος οπτικά-λεκτικά. Δηλαδή ο προπονητής βλέπει τον τρόπο που εκτελεί ο αθλητής, συγκρίνει στο μυαλό του την εκτέλεση που είδε με την εικόνα που έχει αποθηκευμένη ως σωστή και κάνει τη διόρθωση. Άρα ο προπονητής-τρια καλείται συνεχώς να λειτουργεί ως ένας υπολογιστής, που βλέπει εικόνες, τις συγκρίνει με τις ιδεατές τεχνικά που έχει στο μυαλό του και δίνει την οδηγία στον αθλητή-τρια. Γίνεται λοιπόν φανερό ότι ο προπονητής πρέπει να τροφοδοτήσει το μυαλό του με τις ιδεατές τεχνικές εκτελέσεις κάθε άσκησης, με τις οποίες θα συγκρίνει και θα ανατροφοδοτεί τον αθλητή-τρια. Κάτι τέτοιο επιτυγχάνεται:
1. Mε την συνεχή χρήση βίντεο.
2. Mε την μελέτη μηχανικών αρχών στις οποίες θα αναφερθούμε παρακάτω με λεπτομέρειες.
3. Mε την εμπειρία. Είναι δηλαδή θέμα πρακτικής εξάσκησης.
Εδώ πρέπει να αναφέρω ότι βλέπει τόσο διαφορετικά τις εκτελέσεις, το μάτι ενός έμπειρου και σωστά καταρτισμένου προπονητή από έναν αρχάριο, σε τέτοιο βαθμό, που συχνά ο αρχάριος είναι σχεδόν σα να μη βλέπει.
4. ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ
Είναι πολλά τα αθλήματα στις μέρες μας, που χρησιμοποιούν τον τομέα της Φυσικής, που ονομάζεται Μηχανική, για να αναλύσουν και να τελειοποιήσουν τις τεχνικές των κινήσεων. Η αθλητική επιστήμη που ασχολείται με αυτό, ακούει στο όνομα Βιοκινητική, ή Βιομηχανική των κινήσεων και διδάσκεται στα πανεπιστήμια ανά τον κόσμο. Η ενόργανη γυμναστική όμως θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί, ως το κορυφαίο άθλημα εφαρμογής των αρχών της Μηχανικής. Κάτι τέτοιο συμβαίνει λόγω του αριθμού των διαφορετικών κινήσεων, άρα και τεχνικών των ασκήσεων και επίσης λόγω της κατασκευής των οργάνων (ελαστικότητα, ύψος, κ.λ.π.). Μην φοβηθείτε όμως, δεν χρειάζεται να γίνεται ειδικοί στην Φυσική, ούτε να κάνετε αριθμητικές πράξεις με τύπους και τα παρόμοια, για να γίνετε καλοί προπονητές. Εκείνο που σίγουρα θα χρειαστείτε, είναι μια βασική κατανόηση των αρχών της Μηχανικής, στην πράξη.
Κάθε μέρα στην προπόνηση έχουμε να κάνουμε με δυνάμεις της Φυσικής, που δημιουργούνται από, ή εφαρμόζονται στα σώματα των αθλητών-τριών, ή στα όργανα της γυμναστικής. Στην ουσία οι συμβουλές που θα δώσουμε στον αθλητή για την επιτυχή εκτέλεση κάποιας τεχνικής, έχει να κάνει ακριβώς με αυτά. Θα πρέπει λοιπόν πρώτα να κατανοήσουμε τις αρχές της Μηχανικής εμείς και στην συνέχεια να μάθουμε πως θα τις μεταφράζουμε σε συμβουλές, ώστε να καθοδηγούμε τους αθλητές-τριες.Στο κομμάτι αυτό που είναι πολύ σημαντικό, θα αναφερθούμε σε μια ξεχωριστή ενότητα, γιατί είναι αρκετά αυτά που πρέπει να αναλύσουμε.
5. ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΣΥΓΓΕΝΕΙΑΣ ΤΩΝ ΚΙΝΗΣΕΩΝ
Παρά το γεγονός, ότι υπάρχουν εκατοντάδες ασκήσεις που εκτελούν οι αθλητές-τριες στα διάφορα όργανα της γυμναστικής και θα απορούσε κανείς πως διδάσκονται όλες αυτές, ευτυχώς, πολλές από αυτές, ανήκουν σε ίδιες ομάδες ασκήσεων.
Δηλαδή, στην γυμναστική, έχουμε μεγάλες ομάδες από συγγενικές ασκήσεις.
Για παράδειγμα, η ομάδα των αιωρήσεων, η ομάδα των μπλοκαρισμάτων, με πόδια ή με χέρια, η ομάδα των μαστιγωμάτων, οι ομάδα των ελευθέρων περιφορών(τάσεων), οι ομάδα των αιωρημάτων, κ.λ.π.
Με αυτό το σκεπτικό λοιπόν, οι αρχές της Μηχανικής, άρα και οι τεχνικές ασκήσεων που ανήκουν στην ίδια ομάδα, είναι ίδιες, ή παρόμοιες. Το αποτέλεσμα είναι ότι ο αριθμός των ασκήσεων που χρειάζεται να διδαχθούν, μειώνεται δραστικά από τεχνικής πλευράς και δεν χρειάζεται ο προπονητής να μαθαίνει για κάθε άσκηση και μια ξεχωριστή τεχνική. Εδώ γίνεται για άλλη μια φορά φανερό, πόσο σημαντικό είναι να έχει κατανοήσει, ταξινομήσει και να ελέγχει πρακτικά ο προπονητής-τρια, της αρχές της Μηχανικής.
6. ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΣΥΝΕΧΕΙΑΣ ΤΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗΣ
Αν και στο παρελθόν, λόγω των υποχρεωτικών προγραμμάτων τα πράγματα ήταν ακόμα δυσκολότερα, σε ότι αφορά τον όγκο δουλειάς. Στις μέρες μας οι απαιτήσεις του αθλήματος είναι τέτοιες, που δεν υπάρχει η δυνατότητα, μεγάλων περιόδων ξεκούρασης, ανάληψης.
Ουσιαστικά ο αθλητής-τρια, από την πρώτη μέρα που θα ξεκινήσει την προπονητική-αγωνιστική πορεία του, θα μπορεί να έχει διάστημα ξεκούρασης ετησίως, από έναν μήνα, το περισσότερο, όταν πρόκειται για αρχάριο, έως εφτά ημέρες ή και λιγότερο, αν αναφερθούμε σε ενήλικο αθλητή. Όπως γίνεται λοιπόν φανερό, ουσιαστικά η προπόνηση, δεν σταματά καθόλου…
Ένας ακόμη λόγος που κάνει το άθλημα της ενόργανης, ένα από τα δυσκολότερα που υπάρχουν, είναι αυτή η συνέχεια της προπόνησης, η οποία αν και υπάρχει σε όλα τα αθλήματα, στην ενόργανη παρουσιάζεται στον μέγιστο βαθμό.
Γι αυτό οι προπονητές-τριες, πρέπει να βρουν, να εφεύρουν τρόπους, που θα κάνουν την προπόνηση, μια ευχάριστη διαδικασία για τους αθλητές-τριες, που θα σπάει την μονοτονία, μιας άχαρης και πειθαρχημένης καθημερινής επανάληψης, η οποία μπορεί να δημιουργήσει και περαιτέρω ψυχολογικά προβλήματα.
7. ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΣΥΝΟΛΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ
Ο προπονητής καθημερινά χρησιμοποιεί ομαδοποιημένες μεθόδους οργάνωσης της προπόνησης και ίδια μεθοδική και τεχνική προσέγγιση των ασκήσεων, για όλους τους αθλητές.
Προσπαθεί δηλαδή, να δίνει κοινή τεχνική κατεύθυνση.
Δεν δείχνει άλλον τρόπο στον έναν αθλητή και άλλο τρόπο στον άλλον. Επίσης χρησιμοποιεί την ομαδικότητα, ως μέσο για να παρασύρει τον έναν αθλητή-τρια, με τον άλλο, με στόχο την επιτάχυνση της προόδου τους.
Δεν περιορίζεται όμως απ’ αυτό, αλλά όταν κάποιος αθλητής-τρια δείχνει ότι έχει τα προσόντα, το επίπεδο και την αντίληψη, είναι δηλαδή έτοιμος για να προχωρήσει, δεν περιορίζει την πρόοδο του για να συμβαδίζει με τους υπόλοιπους, αλλά παράλληλα τον εξελίσσει, ανάλογα με τις δυνατότητες του, χρησιμοποιώντας τον ως πρότυπο, αλλά και ως μέσο για να ανέβουν ευκολότερα και οι άλλοι.
Πρέπει δηλαδή να βρίσκει την ισορροπία, στην ομάδα, ώστε ναι μεν να υπάρχει ομοιογένεια σε τεχνικό επίπεδο, αλλά παράλληλα δε, να εξασφαλίζει την ατομική πρόοδο του καθενός ξεχωριστά.
8. ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ
Τεχνική επικοινωνία και η γλώσσα των κινήσεων, μεταξύ αθλητή προπονητή.
Ένα από τα προσόντα αλλά και τις ικανότητες που πρέπει να αναπτύξει ο αθλητής-τρια, είναι να έχει πλήρη συναίσθηση και εικόνα της θέσης του σώματός του, στις διάφορες κινήσεις που εκτελεί και κυρίως όταν βρίσκεται στον αέρα.
Αυτή η συναίσθηση και εικόνα στο μυαλό του αθλητή, θα βοηθήσει ώστε να ταυτιστεί σταδιακά με το ιδεατό μοντέλο κίνησης που πρέπει να έχει στο μυαλό του ο προπονητής-τρια.
Μια και ο προπονητής δεν εκτελεί τις ασκήσεις για να μπορέσει τις δείξει στον αθλητή, πρέπει να αναπτύξει έναν κώδικα επικοινωνίας μαζί του. Κάτι τέτοιο επιτυγχάνεται με διάφορες απλές κινήσεις, που συμβολίζουν ή περιγράφουν κάθε φορά, το επίμαχο τεχνικό σημείο και τις οποίες μαζί με τις λεκτικές κατευθύνσεις, πρέπει να χρησιμοποιεί συνεχώς ο προπονητής-τρια, για να μπορέσει να περάσει στον αθλητή τις λεπτομέρειες των διαφόρων τεχνικών. Θα δείξουμε πολλά παραδείγματα παρακάτω στην πράξη.
Η ανάπτυξη και η επικοινωνία της μεθόδου αυτής, εξαρτάται και πηγάζει από τον βαθμό που είναι διατεθειμένος να την αναπτύξει ο προπονητής-τρια, σε συνεργασία με τους αθλητές-τριες (έχω αναπτύξει τόσο πολύ αυτήν την μέθοδο, ώστε μπορώ και κατευθύνω τους αθλητές τεχνικά από αρκετή απόσταση και χωρίς πολλά λόγια. Αν έρθετε στην προπόνηση, θα με δείτε να εφαρμόζω αυτήν την τεχνική συνεχώς.
9. ΑΡΧΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΩΝ
Θα έχετε ακούσει, ή διαβάσει, συμβουλές, ή οδηγίες του τύπου, «για να πετύχεις ανάπτυξη της ταχύτητας, ή της ταχυδύναμης, θα πρέπει να δουλέψεις με βάρη, στο 75% με 8 επαναλήψεις, όχι 7 όμως, 8».
Οι νόρμες, οι ποσοστιαίες αναλογίες, οι διάφορες σύνθετες ονομασίες και τα νούμερα που ακούτε, μπορούν να λαμβάνονται υπ’ όψη, μόνο ως γενικές θεωρητικές κατευθύνσεις και ποτέ ως συνταγές, που θα φέρουν το αποτέλεσμα στην πράξη.
Οι περισσότερες από αυτές, και εδώ εκφράζω προσωπική άποψη από την εμπειρία μου, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, είναι αποτελέσματα θεωρητικών ερευνών, που έγιναν χωρίς ιδιαίτερη αιτία γεννημένη από την πράξη.
Μην ξεχνάτε ότι η πράξη, είστε εσείς οι ίδιοι και οι αθλητές-τριες σας, άρα κάτι που εφαρμόζετε χρόνια και έχετε βρει την ισορροπία και τον σωστό τρόπο για να το κάνετε, είναι αναντικατάστατο και δε μπορεί κανένας θεωρητικός, να το αγνοήσει, ή να το ακυρώσει στη θεωρία, όσα βιβλία κι αν γράψει, όση έρευνα κι αν κάνει. Το μόνο που ίσως θα μπορούσε να κάνει, είναι να το επικυρώσει…
Εκτός κι αν γίνει κι αυτός μέρος της πράξης, κάτι που το επιθυμούμε όλοι, αλλά δε το βλέπουμε συχνά.
10. ΑΡΧΗ ΤΩΝ ΒΑΣΕΩΝ
Με τον όρο βάσεις στην γυμναστική εννοούμε, τις θεμελιώδεις τεχνικές, πάνω στις οποίες χτίζονται οι ασκήσεις των ομάδων που προαναφέραμε.
Για παράδειγμα τα μαστιγώματα, οι αιωρήσεις και τα αιωρήματα. Οι στροφές στον ίππο των ανδρών. Τα βασικά ακροβατικά στο έδαφος των ανδρών, αλλά και των γυναικών κ.λ.π.
Αυτό που συχνά δυσκολεύονται να καταλάβουν, ειδικά οι νεώτεροι προπονητές-τριες, είναι ότι οι βάσεις είναι τόσο σημαντικές, που καθορίζουν το τελικό τεχνικό επίπεδο δυσκολίας, που μπορεί να φτάσει ένας αθλητής-τρια.
Για παράδειγμα ένας αθλητής που δεν έχει τελειοποιήσει τεχνικά τα φλικ-φλακ, στην βασική ακροβατική προετοιμασία στο έδαφος, θα το αναλύσουμε τεχνικά στο πρακτικό μέρος, δεν πρόκειται ποτέ να μπορέσει να εκτελέσει σωστά τεχνικά, ακροβατικά υψηλής δυσκολίας.
Προσέξτε, το παραπάνω αποτελεί σημαντικότατη αρχή και κανόνα της γυμναστικής και ισχύει για όλα τα όργανα, για όλες τις τεχνικές και τις ασκήσεις, για άνδρες και γυναίκες.
ΚΑΣΙΟΛΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ
2020